Psychoterapia skoncentrowana na przeniesieniu (TFP)
Czym jest i dla kogo jest przeznaczona?
Psychoterapia skoncentrowana na przeniesieniu (Transference-Focused Psychotherapy) to forma psychoterapii psychodynamicznej, opracowana z myślą o leczeniu osób z zaburzeniami osobowości, w tym zaburzeniami osobowości typu borderline. Jest ona wynikiem integracji wiedzy pochodzącej z klasycznych teorii psychoanalitycznych ze współczesnym dorobkiem z obszarów neurobiologii i badań nad przywiązaniem.
Na czym polega psychoterapia TFP?
Celem terapii skoncentrowanej na przeniesieniu (TFP) jest zmiana struktury osobowości pacjenta poprzez analizę i pracę z przeniesieniem. Psychoterapia pozwala w zrozumieniu nieświadomych mechanizmów uczuciowych i myślowych oraz w uzyskaniu integracji obrazu siebie i innych. Głównym aspektem psychoterapii TFP jest zjawisko przeniesienia. Nieświadome wzorce pacjenta są odtwarzane w relacji terapeutycznej i pomagają mu zrozumieć ich wpływ na jego życie. Dzięki zrozumieniu wzorców, stopniowo poprawia się funkcjonowanie pacjenta w różnych aspektach życia.
Cechy charakterystyczne TFP to m.in. nacisk na dokładną ocenę diagnostyczną pacjenta, przeprowadzaną przy użyciu specjalnie opracowanej metody wywiadu strukturalnego. Wnikliwy proces ustalania kontraktu terapeutycznego, który jest dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta. Kontrakt jest omawiany zarówno przed rozpoczęciem terapii, jak i regularnie w trakcie jej trwania. W terapii TFP rola terapeuty jest bardziej aktywna niż w pozostałych podejściach psychodynamicznych. Terapeuta systematycznie analizuje niewerbalne zachowania pacjenta i monitoruje własne stany emocjonalne w reakcji na pacjenta.
Definicja przeniesienia
Nieświadome przenoszenie uczuć i oczekiwań z przeszłości na obecne osoby.
Wzorce z dzieciństwa
Doświadczenia i emocje z dzieciństwa kształtują sposób reagowania w dorosłości.
Mechanizmy obronne
Psychika dziecka chroni się przed bólem, wypierając trudne emocje do nieświadomości.
Rola w psychoterapii
Przeniesienie jest narzędziem do odkrywania i przepracowywania głębokich schematów emocjonalnych.
Analiza przeniesienia w TFP
Terapeuta w terapii psychodynamicznej pomaga zrozumieć wpływ nieświadomych wzorców na codzienne życie.
Co to jest przeniesienie?
W psychologii przeniesienie to proces, w którym pacjent nieświadomie przenosi swoje uczucia, postawy i oczekiwania, które żywi do innych osób, np. rodziców czy opiekunów na osobę obecną, czyli terapeutę, ale także partnera, szefa czy przyjaciela. Nieświadome oczekiwania i emocje z przeszłości są jak filtr nałożony na obecne relacje. Pacjent, który w dzieciństwie miał bardzo krytycznego i wymagającego rodzica może postrzegać swojego szefa jako często rozczarowanego, mimo że ten nie wypowiada krytycznych uwag.
Z założenia człowiek dąży do tego co zapewnia mu przeżycie i zaspokojenie potrzeb oraz unika tego co niebezpieczne i sprawia mu ból. Dziecko nie ma możliwości, aby w pełni zrozumieć wszystkie przytrafiające mu się sytuacje oraz wyrazić związane z nimi emocje. Niektóre są tak intensywne, że jego psychika zamyka je w nieświadomości, stosując różne mechanizmy obronne. Kiedy pacjent jako dziecko doświadczał pewnych wzorców zachowań, utrwaliły się one w jego pamięci emocjonalnej i psychice. Wzorce te towarzyszą mu w dorosłości, uruchamiając się automatycznie w sytuacjach, które są emocjonalnie podobne do tych z dzieciństwa. Niezrozumiałe lub stłumione emocje mogą znaleźć ujście w relacji terapeutycznej.
W psychoterapii, a szczególnie w nurcie psychodynamicznymi przeniesienie jest narzędziem pracy. Dzięki niemu, terapeuta może pomóc pacjentowi odkryć głębokie schematy emocjonalne, zrozumieć nieświadome lęki i potrzeby oraz przepracować trudne doświadczenia z przeszłości. Podczas sesji terapeutycznych TFP terapeuta analizuje i interpretuje przeniesienia, pomagając zrozumieć pacjentowi ich wpływ na jego życie, co z czasem prowadzi do poprawy funkcjonowania w wielu obszarach.
Psychoterapia psychodynamiczna TFP i jej zastosowanie w leczeniu uzależnień
Psychoterapia psychodynamiczna TFP znajduje zastosowanie także w leczeniu uzależnień. Pozwala ona na lepsze zrozumienie przyczyn uzależnienia i umożliwia pacjentowi rozpoznanie głęboko zakorzenionych mechanizmów obronnych, które mogą utrudniać zdrowienie i prowadzić do uzależniających zachowań.
Uzależnienia, zarówno od substancji, np. alkoholu, narkotyków, jak i od zachowań, np. hazard, mogą mieć swoje korzenie w traumach emocjonalnych i problemach z relacjami interpersonalnymi. Często stanowią one mechanizm obronny, który służy jako sposób radzenia sobie z głęboko ukrytymi emocjami. Osoby uzależnione często szukają substytutów relacji i emocji uciekając w uzależnienia. Psychoterapia psychodynamiczna TFP pozwala zrozumieć nieświadome mechanizmy obronne, które prowadzą do uzależniających zachowań. Pomaga także zwiększyć zdolność do regulacji emocji i radzenia sobie z nimi bez sięgania po uzależniające substancje lub zachowania. Psychoterapia psychodynamiczna, w tym TFP, pozwala na głęboką transformację wewnętrznych schematów, co przekłada się na długotrwałe zmiany w zrachowaniach i postawach pacjenta.